A sparka liggjandi mann

tilefni eirrar umru sem veri hefur um vanda bnda, ritar Margrt Jnsdttir pistil Frttablai, ann 31. gst, sastliinn. Ekki kemur hn me neinar hugmyndir um lausn vandans, vill einfaldlega a bndur taki hann sig og rmlega a. Hn vill a beingreislum til bnda veri htt a fulli. sta essa er a hennar tr er a sauf s a ta upp landi okkar. Auvita m Margrt hafa snatr og auvita m hn tj sig um hana. En a koma me slk skrif nna, egar bndur standa strngu vi a leita sr leia til a lifa af nsta r, samhliasmalamennskum og rttum og v ltill tmi til a svara trboi Margrtar, er einna helst hgt a lkja vi sprkum liggjandi mann.

Allir vita a trarbrg rna flk of rttu ri og ekki dettur mr til hugar a g geti sniMargrti og eim sem henni eru samsinna, til rtts vegar. Nokkur atrii vil g nefna, sem afsanna essa tr.

Veurfar

Vi landnm var hlrra hr landi en n og hafi veri svo um einhverjar aldir undan. Upp r 1200 fr a klna og hlt svo fram allt fram tuttugustu ldina. Kaldast var fr sextndu ld og fram undir 1920. a tmabil gjarnan nefnt litla sld. Fr lokum litlu saldar til dagsins dag, hefur hlna. a er ekki liin ein ld san kuldinn hr landi var svo mikill a hgt var a ganga milli Akraness og Reykjavkur s!

Klrt ml er a meiri grur var landinu vi landnm, enda vi lok hltmabils jrinni, vsindamenn efist um a skgur hafi akilandi milli fjalls og fjru. Loftslag hefur mikil hrif grur og v ekki undarlegt a honum hafi hraka verulega eim ldum sem litla sld st yfir. N hefur grur aukist aftur, samhlia hlnandi loftslagi. Sem dmi hefur sjlfsprottinn grurekja, sem telst vera mikil ekja, aukist um 30% fr rinu 2002, Skeiarrsandi.

Veurfar er str hrifavaldur grurfars.

Eldgos

Fr landnmi hafa ori 174 skr eldgos slandi. Sum str nnur minni. Mrg essara gosa hafa valdi miklum skaa bpeningi og jafnvel flki. ar hafa Katla og Hekla veri duglegastar.

Tv eldgos bera af slandssgunni. a fyrra var ri 1362, Hnappafellsjkli og lagi heila sveit eyi, Litla Hra. essi sveit var blmleg fyrir gos, fjlmenn og fjlbreyttur bskapur. Bar hst mikil kornrkt essari blmlegu sveit, enda grasgefin milli fjalls og fjru. Str hluti bpenings drapst og fjldi flks frst, essu eldgosi.

egar eir sem eftir lifu sneru til baka, til a byggja b sn aftur, blasti vi eim aun, rfi. Sveitin hefur san bori nafni rfasveit og eldfjalli sem eyileggingunni olli, nafni rfajkull.

rin 1783-84geisuu Skaftreldar. sgu ttu allir slendingar a ekkja. Er eim lauk, hafi 70% af bpening landinu falli og um 20% jarinnar ltist. Str s grurfari um mest allt land og nst eldunum var hann ekki til

Eldgos er annar hrifavaldur grurfars og saman me klnandi veurfari tti grur hr landierfitt uppgangs.

Mannfjldi, bstofn

Bygg var nokku fljt a komast um allt land, efir landnm. Tali a fjldi landsmanna hafi fljtlega neinhverjum sundum. Lengi framanaf er tali a fjldinn hafi legi milli 10 og20 sund manns, sveiflast eftir rferi og hvernig eldar loguu.

Landnmsmenn fluttu me sr til landsins r, nautgripi, hross,geitur, svn og hnsni. Nautgripir voru uppistaan kjtframleislunni, samt svnum, en r voru lti nttar til ess, fyrst um sinn. Saufjrstofninn var ltill. egar tk a klna var svnabskapur nnast tilokaur. Nautgripabskapur var erfiari, en auveldara var a halda sauf. v jkst hlutur ess kjtframleislu og nautgripir fyrst og fremstnttir til framleislu mjlkur og mjlkurafura. Tali er a fr Sturlungald fram a 19. ld, hafi sauf landinu verinlgt 50.000fjr, sveiflast hlutfalli vi flksfjlda.

egar la tk 19. ldina fjlgai flki og samhlia v bpeningi, ekki sama hlutfalli. Undir lok 19. aldar og fyrstu tvo ratugi eirrar tuttugustu, voru miklir kuldar, eldgos og fjrfellir. etta er talin vera helsta sta vesturfaranna. var mannfjldi landinu kominn upp 70.000 og tali a a.m.k. 15 til 20.000 manns hafi flutt bferlum vestur um haf.

Fr 1920 til dagsins dag, hefur landsmnnum fjlga mjg hratt, Samhlia v fjlgai sauf landinu, hgar og undir lok ttunda ratugarins ni fjldi saufjr hmarki, um 800.000 fjr. San hefur f fkka um rmlega 40%.

egar skoa er hvernig fjldi fjr slandi skiptist milli landshluta, kemur ljs a flest f er vestan veru norurlandi, en fst eystri hluta norurlands. Kannski finnst einhverjum etta undarlegt, ar sem grurfar finnst vart betra nokkrum landshluta en vestanveru norurlandi og a landfok er vart hgt hgt a finna meira landinu en einmitt eystri hluta norurlands. Rtt er a benda a vestari hluti norurlands hefur sloppi best gegnum au 174 eldgos sem ori hafa frlandnmi og v nreingngu urft a berjast vi kuldann litlu sld, mean eystri hluti norurlands hefur urft a glma vi ba essa vgesti, gegnum aldirnar.

Miki tak hefur veri unni landgrslu. ar eiga bndur strstan heiurinn, enda veri erfitt a skja f rkissjs til slkra verka, gegnum tina. a sem rki hefur lagt fram er fyrst og fremst stjrnun og utanumhald landgrslu. Verkin og hrefni hafa bndur a mestulagt fram og oftast sjlfboavinnu og fyrir eigin reikning

a erljst a sauf minnstan tt grureyingu, enda ftt f landinu allt fram undir sustu ld. Nttruflin spila ar strstan sess. Auvita m einnig segja a koma mannskepnunnar til landsins spili ar eitthva inn, sr lagi fyrstu r byggar. Sjlfsagt hafa landnmsmenn stt sr sprek eldinn og unni eitthva timbur.

ererfitt a fullyra a grurekja landsins vri meiri, landi hefi aldrei byggst.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

etta eru gtar plingar. g er sammla v a veurfari er strsti orsakavaldurinn grureyingu.

sumum svum vri standi lklega mun betra ef saukindin hefi aldrei til landsins komi, svo sem kring um Reykjavk og lklega va Reykjanesi. En hlendinu hefi uppblsturinn ori nokku s sami hvort sem maur ea saukind hefi komi landi eur ei.

Rkin um a saukindin hldi niri vexti birkis sem aftur vri nausynleg vrn gegn skukfingu grurs og foks, halda ekki vatni strum svum hlendisins hvar vast voru skgar egar landi var numi.

Sjlfsagt er beit va til bta en m benda a landgrslufrmuir Gunnarsholti grddu upp mela um mija ldina me sningu,buri og beit. Tldu beitina bta jarveginn. (sj bkina Smenn sandanna).

Aferin var hinn bginn ekki talin henta lausum jarvegi og auvita eigum vi slendingar til gamalt ortak yfir etta .e. hfleg beit er hagabt! ;-)

Bjarni Bjarnason (IP-tala skr) 4.9.2017 kl. 09:03

2 Smmynd: Gunnar Heiarsson

Sll Bjarni

a er ekki margt f Reykjavk ea Reykjanesskaganum sjlfum og hefuraldrei veri. ar eru nokkrir hobbbndur, engin eiginleg fjrb, enda Reykjanesskaginn aldrei veri talinn heppilegur til fjrbskapar. Bndur skapa sr b eftir landgum.

Svo m auvita taka umruna um hobbbndur. Hvort eir eigi yfirleitt a vera beingreislukerfinu. Hvar mrkin milli hobbbnda og alvru bnda liggja.

a er auvita klrt ml a s sem heldur sauf ttbli telst hobbbndi, sama hversu margt f hann heldur.

Verra er a skilgreina sem bautan ttblis. Sumir halda sauf en stunda ara vinnu sem aalstarf. eir hljta a kallast hobbbndur. Arir eru me tiltlulega ftt f, me rum bskap, eru me blanda b. Erfiast er a skilgreina ar hvenr hgt er a tala um hobb ea atvinnu.

a minnsta arf a taka essa umru. a getur varla talist elilegt a eir sem halda sauf hfuborgarsvinusu innan beingreislna. sasta ri taldist fjra hundra fjr essu svi.

Hfleg beit samfara landgrslu, eru sannindi sem flestir bndur ekkja og hafa vita um langa t. Enda mestur ranguruppgrslu ar sem etta hefur veri tvinna saman. Friun lands til uppgrslu hefur gengi verr og grur a mun vikvmari fyrir verum og vindum. a var fyrst og fremst af eirri stu, hversu vikvm au svi voru sem Landgrslan friai oggrddi, sem vsindamenn opnuu augun fyrir essari stareynd. Fyrir bndur voru etta engar uppgtvanir.

N eru essi vsindi kennd um allan heim.

Gunnar Heiarsson, 4.9.2017 kl. 10:21

3 Smmynd: Gunnar Heiarsson

Mesta gn vi grur hr landi er blessu alaskalpnan.

etta sst betur og betur, n egar veur hefur fari hlnandi. Lpnan ir sem aldrei fyrr yfir grin sem grin svi og eirir engu nema kannski trjm, ef au standa traustum grunni. Lggrur og fallegu slensku blminmega sn ltils.jarblmi okkar, Holtasleyjan, er arengin undartekning. Alltvkur fyrir lpnunni.

Vi Skeiarrsand var planta lpnu fyrir margt lngu san. Hn er n farin a fla t sandana og fjldi manns hverju ri sem vinnur via halda henni skefjum, me litlum rangri. rum hlutumSkeiarrsand, ar sem lpna hefur ekki enn yfirteki,hefur einnig ori gfurleg breyting grri. Lggrur og blm ekja n sfellt strri hluta sandsins. Svokllu grurekja,ar sem grur er talin ekja yfir 50% lands, hefur aukist essu svi um 40% fr aldamtum, n akomu mannskepnunnar.

Anna svi, nr hfuborginna og gott tilskounar eyileggingarmtti lpnunnar, er Hafnarmelum Melasveit. Um sustu aldamt var planta ar nokkrum rtum af lpnu. hagai svo til a svinu voru torfur me birkihrslum og melar milli. Um ratugi hafi veri nokku landfok svinu og essar torfur hopa. Sjanleg minnkun var landfoki um aldamt.

N, tpum tveim ratugum sar, hefur lpnan yfirteki alla melana arna og kreppt svo a birkitorfunum a birki sjlft er a lta undan. Eitthva lpnan erfitt me a s sr mti rkjandi vindtt, v noran til essum skgi er lti sem ekkert af henni.

Og ar sst best hversu skaleg lpnan er. Rofabr hafa gri upp, birki blmstrar og vex t melana. Lggrur og blm eru ar allsrandi. Ber melur vart sjanlegur strum svum. Eftir nokkur r m gera r fyrir a lpnan hafi n a koma sr etta svi og drepa allt sem fyrir henni verur.

v hefur veri haldi fram a lpnan s landbtandi, a hn drepist einhverjum rum eftir a henni er planta og skilji eftir orkurkt land.

Fyrir um 70 rum var fyrst planta lpnu Skorradal. Sustu tvo ratugi hefur veri markvisst unni a sltti henni ar. Hn lifir enn gu lfi! Veri getur a s tmi muneinhvertma koma a lpnan drepst ar og a eftir veri orkurkt land. ess ber engin merki enn.

Hitt liggur ljst fyrir a slenskar smjurtir og blmmunu seint ea aldrei finnast eim bletti landsins og sfellt strra landsvi er a hljta smu rlg.

Kannski mun s tmi koma a vi getum einungis s jarblmi okkar myndum.

Gunnar Heiarsson, 4.9.2017 kl. 10:58

4 identicon

Hef engu vi etta a bta nema a einhversstaar g stmeri Melasveitinni, ver a hafa augun opin egar g n hana. ;-)

Bjarni Bjarnason (IP-tala skr) 5.9.2017 kl. 19:43

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband